Burmistrz nocny

Metropolie oraz miasta studenckie nie zasypiają – nocne życie stanowi kluczowy element ich tożsamości. Funkcjonowanie klubów, restauracji, organizacja koncertów, transport nocny, ale również kwestie bezpieczeństwa to aspekty, które wymagają szczególnej uwagi w godzinach, gdy większość tradycyjnych instytucji funkcjonuje w ograniczonym zakresie. W odpowiedzi na potrzeby rozwijających się miast i ich mieszkańców powstała instytucja burmistrza nocnego (ang. night mayor, ale również night time commissioner, office of nightlife), którego zadaniem jest zarządzanie i rozwój przestrzeni miejskiej nocą.

Kim jest burmistrz nocny?
Rolą burmistrza nocnego jest pośredniczenie pomiędzy mieszkańcami, przedsiębiorcami sektora rozrywkowego oraz władzami miasta. Jego głównym zadaniem jest dbanie o harmonijny rozwój nocnego życia miejskiego, uwzględniając potrzeby zarówno miłośników rozrywki, jak i osób ceniących sobie spokój. Burmistrz odpowiada za zrównoważenie interesów wszystkich stron, promocję kultury nocnej oraz minimalizowanie problemów związanych z hałasem, bezpieczeństwem czy transportem. Zasadniczo władze miast samodzielnie ustalają zasady powoływania i działania burmistrza nocnego, jednak najczęściej jest to funkcja honorowa i nieodpłatna.

Amsterdam – pionier w zarządzaniu nocą
Stolica Holandii – Amsterdam jako pierwsze miasto na świecie stworzyła strukturę dedykowaną nocnemu życiu. W roku 2012 wywodzący się z nocnej sceny amsterdamskiej Mirik Milan objął honorową funkcję pierwszego burmistrza nocnego. Opierając się na własnych doświadczeniach, dążył on do pogodzenia interesów właścicieli klubów z władzami miasta i mieszkańcami. Mirik Milan osiągnął sukces dzięki swojemu niekonwencjonalnemu podejściu do idei życia nocnego. Jednak sam twierdził, że pionierem w tej kwestii był Andy Warhol, który wspólnie z innymi przedstawicielami środowiska artystycznego znajdował inspirację w aktywności miasta i mieszkańców po zmroku. Według Mirika Milana, w perspektywie społecznej, kulturalnej i ekonomicznej miasta czerpią korzyści z tętniącego życia nocnego, które przyciąga młodych i kreatywnych ludzi. Uważa on, że niezależnie od tego, czy miasto jest duże, czy małe, powinno oferować atrakcje młodym mieszkańcom, tak by zachęcić ich także do osiedlenia się w mieście na dłużej. Jednym z jego nieszablonowych pomysłów, który skutecznie wdrożył, było wprowadzenie licencji dla klubów na działalność całą dobę, co pozwoliło zminimalizować hałas związany z opuszczaniem przez miłośników nocnego życia lokali w godzinach szczytu. Dążył też do tego, by więcej instytucji użyteczności publicznej, jak np. biblioteki, było otwartych całą dobę. Sukces stworzonego przez niego modelu zainspirował inne miasta na całym świecie, w tym wiele w Europie, do wprowadzenia podobnych rozwiązań.

Londyn – zarządzanie różnorodnością
W roku 2016 Amy Lamé została powołana na burmistrza nocnego – Night Czar, a po 8 latach sprawowania funkcji, tj. w październiku 2024 r., ustąpiła ze stanowiska. Choć niewątpliwie podjęła ona szereg inicjatyw mających na celu promowanie i wspieranie życia nocnego w Londynie, w tym można przypisać jej szczególne zasługi dla społeczności LGBTQ+, gdyż dążyła do poszerzenia oferty miejsc dla niej przyjaznych, to spadła na nią również fala krytyki, która być może przyczyniła się do podjęcia przez nią decyzji o rezygnacji z funkcji carycy londyńskiego życia nocnego. Przeciwnicy zarzucali jej brak efektywności w działaniu oraz brak możliwości nadzoru. Wydaje się, że fakt, iż pełniła funkcję burmistrza nocnego odpłatnie, przyczynił się do negatywnego postrzegania jej roli oraz chęci rozliczenia przez mieszkańców jej działań, które w odbiorze społecznym były nietransparentne.

Sosnowiec – pierwsze kroki w Polsce
Pierwszy nocny burmistrz w Polsce został powołany w Sosnowcu w roku 2023. Funkcję tę objął Rafał Siciński. Do jego obowiązków należy przede wszystkim dbanie o bezpieczeństwo mieszkańców, rozwiązywanie ewentualnych sporów pomiędzy właścicielami lokali, ich klientami oraz mieszkańcami, a także – co może być pewnym zaskoczeniem – dążenie do ożywienia centrum miasta. Burmistrzowie innych europejskich miast mają bowiem na celu głównie zapanowanie nad nocnym życiem miasta i ograniczenie hałasu w centrum. Zadaniem burmistrza nocnego Sosnowca jest poszerzenie oferty wydarzeń dla mieszkańców miasta oraz wsparcie przedsiębiorców i właścicieli kamienic, a także mieszkańców centrum w różnorodnych kwestiach związanych z organizacją atrakcji i rozrywek dla społeczności lokalnej.

Po raz pierwszy w Krakowie
W lipcu 2024 r. Prezydent Krakowa Aleksander Miszalski powołał pierwszego burmistrza nocnego Krakowa. Został nim Jacek Jordan – historyk kultury, pedagog, przedsiębiorca, przewodnik miejski. Równolegle do pełnionej funkcji burmistrza nocnego Jacek Jordan przewodniczy również utworzonej w tym samym czasie Komisji Zrównoważonej Gospodarki Nocy, składającej się z 30 osób, w tym przedstawicieli Rady Miasta Krakowa, Rad Dzielnic oraz reprezentantów odpowiednich wydziałów urzędu i służb, a także stowarzyszeń przedsiębiorców. W Komisji zasiadają również osoby reprezentujące organizacje społeczne oraz przedstawiciele nieformalnych zrzeszeń mieszkańców Krakowa. Głównym zadaniem krakowskiego burmistrza nocnego jest wypracowanie strategii zarządzania miastem nocą w grupie trzech interesariuszy – mieszkańców Krakowa, przedsiębiorców prowadzących restauracje, bary oraz oferujących różnego rodzaju rozrywkę, a także turystów i uczestników życia nocnego. Natomiast sama Komisja działa w ramach trzech grup roboczych. Grupa I „Bezpieczeństwo i porządek publiczny” zajmuje się regulacjami związanymi z funkcjonowaniem ogródków restauracyjnych, liczbą koncesji i monitoringiem handlu alkoholem, porządkiem publicznym, edukacją w zakresie bezpieczeństwa publicznego oraz współpracą z mieszkańcami i przedsiębiorcami. Grupa II „Infrastruktura i logistyka” jest odpowiedzialna za zagadnienia związane z wjazdem do strefy ograniczonego ruchu, rozkłady jazdy, miejsca parkingowe dla mieszkańców, zmiany w organizacji ruchu, przystanki autokarowe, oświetlenie miasta, dostępność toalet oraz współpracę z mieszkańcami i przedsiębiorcami. Natomiast grupa III „Oferta dla mieszkańców i turystów” opracowuje ofertę kulturalną i jej dostępność w godzinach wieczornych, zajmuje się współpracą z instytucjami kultury, komunikacją i promocją oferty kulturalnej miasta, a także współpracą z mieszkańcami i przedsiębiorcami. Protokoły z posiedzeń Komisji są udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej miasta Krakowa, tak by każdy zainteresowany mógł mieć wgląd w prace Komisji, co nadaje jej walor transparentności.

Korzyści z burmistrza nocnego
Na przykładzie miast europejskich, w tym przede wszystkim Amsterdamu, który jako pierwszy powołał burmistrza nocnego, można wyciągnąć wnioski, że instytucja ta przyniosła wiele korzyści dla miasta. Wskazuje się, że przyczyniła się ona do: poprawy bezpieczeństwa wskutek lepszej koordynacji służb miejskich i większej obecności policji w kluczowych godzinach nocnych w centrum miasta; rozwoju gospodarki nocnej poprzez realne wsparcie dla branży gastronomicznej, klubowej i kulturalnej; zmniejszenia konfliktów społecznych dzięki skuteczniejszemu dialogowi między mieszkańcami a biznesem; promocji zrównoważonego transportu przez rozwój nocnych linii komunikacyjnych i alternatywnych form przemieszczania się.

Wyzwania i perspektywy
Instytucja burmistrza nocnego niewątpliwie jest odpowiedzią na rosnącą rolę życia nocnego w nowoczesnych miastach. W Polsce jej rozwój dopiero się rozpoczyna, ale doświadczenia innych europejskich miast pokazują, że inwestycja w nocne życie może stać się ważnym elementem strategii rozwoju miasta. Odpowiednio zaplanowane działania mogą przynieść korzyści wszystkim grupom interesariuszy. Kluczowym wyzwaniem jest znalezienie balansu między rozwojem gospodarczym, poszerzaniem oferty dla turystów i osób zainteresowanych nocną rozrywką a komfortem mieszkańców. Nocni burmistrzowie muszą więc działać w sposób zrównoważony, uwzględniając potrzeby wszystkich stron, co z pewnością może się odbyć wyłącznie przy wsparciu władz lokalnych.

Ilustracja: Nocna straż, Rembrandt, wikipedia – domena publiczna

Tekst ukazał się w numerze 1-2/2025 a najnowsze numery naszego magazynu znajdziesz tutaj: