PARTNER PROJEKTU:

thumbnail Felietony

Listopad

Magdalena Marszałkowska
Felietony Magdalena Marszałkowska

Co w najnowszym numerze?

Listopad ma dwa oblicza. Jedno, imprezowe, upstrzone plastikowymi dyniami i pajęczynami, drugie – nieco cichsze, z chryzantemami, zniczami i corocznym rytuałem odwiedzania grobów.

Z jednym i drugim całkiem dobrze sobie radzimy. Mamy instrukcję obsługi zarówno do święta zmarłych, jak i do Halloween. Wiemy, kiedy zapalić znicz, gdzie położyć kwiaty i jak odmówić modlitwę. Wiemy, gdzie kupić kostium diabła i chipsy w kształcie wampirów.

Gorzej idzie nam z samą śmiercią. Z nią, choć jest nieuniknionym elementem życia, nie radzimy sobie w ogóle. Kiedy umiera czyjś partner, rodzic czy dziecko, wiemy, że wypadałoby zadzwonić, odezwać się. Tyle że nikt nam nie dał instrukcji obsługi, jak wykonać telefon do kogoś, komu właśnie zawalił się kawałek świata. Jak, w takiej sytuacji, powiedzieć… No właśnie. Co powiedzieć? Czy przytulić? Czy lepiej nie? Czy pytać? Czy lepiej nie być „wścibskim”? Czy powiedzieć „bardzo mi przykro” czy może „jestem z tobą”?

Kiedy umiera ktoś w naszym otoczeniu, większość z nas porusza się po tym terenie jak niewidomy na polu minowym. Macamy ręką na oślep, licząc, że nie trafimy na bombę. Śmierć jest jedną z tych sytuacji, w których ludzie bardzo chcą zrobić coś właściwego, a jednocześnie panicznie boją się zrobić coś niewłaściwego. Więc mówią. Czasem za dużo. Czasem za mało. Czasem mówią o sobie, choć przyszli powiedzieć coś o zmarłym. Czasem chcą przytulić i pocieszyć, a wychodzi niezręczne przekraczanie granic prywatności.

Nie jestem ekspertką od żałoby, ale odkąd zmarł mój mąż, dostaję pokaźną próbkę ludzkich reakcji na śmierć. I muszę przyznać: ludzie są w tym temacie fascynująco kreatywni.

Od razu zaznaczę: wszyscy chcą dobrze. Naprawdę. To jest w tym najzabawniejsze. Człowiek podchodzi, patrzy na wdowę i najwyraźniej w głowie uruchamia mu się wewnętrzny generator pocieszenia. Ale to pocieszanie, bywa czasami „bardzo interesujące”.

W moim przypadku trafiłam na szczególny gatunek pocieszycieli, których kondolencje zasługują na własny felieton. Kolega zmarłego męża, jakiś wspólny znajomy, ogólnie mężczyzna w wieku wskazującym na dorosłość. Jego kondolencje zaczynały się całkiem prawidłowo, ale po chwili wykonywały nieoczekiwaną zmianę narracji. Początek, to najczęściej: „Bardzo mi przykro. Przyjmij moje najszczersze kondolencje”. O, jak miło. I tu można by postawić kropkę. Bo kropka jest bardzo ważnym narzędziem komunikacyjnym w czasach żałoby. Radzę stawiać często.

Tylko że potem następowało: „Jakbyś była kiedyś smutna albo samotna, to wiesz… zawsze możesz do mnie zadzwonić. Możemy się napić winka. Albo koniaczku. No i oczywiście możesz się zawsze wypłakać na moim ramieniu”. Po takim zwrocie akcji człowiek, a konkretnie wdowa, przez chwilę się zastanawia, czy właśnie uczestniczy w żałobie czy może przypadkiem trafiła do programu randkowego?

Bo z jednej strony mamy wdowę, która właśnie straciła męża. Z drugiej – kolegę zmarłego, który najwyraźniej uznał, że w tych okolicznościach warto delikatnie zaznaczyć swoją dyspozycyjność.

Oczywiście nikt nie mówi niczego wprost. Nie ma przecież mowy o żadnych intencjach. Jest tylko troska. Czysta, bezinteresowna troska, która przypadkiem obejmuje wieczorne spotkanie przy alkoholu, prywatny adres i możliwość wypłakania się na męskim ramieniu.

A przecież naprawdę wystarczyłoby: „Bardzo mi przykro. Gdybyś czegoś potrzebowała, zadzwoń”. Bez dokładania do tego konsumpcji wina.

I nie chodzi nawet o to, żeby się oburzać. Przeciwnie. Z perspektywy czasu jest w tym coś tak absurdalnie ludzkiego, że trudno się nie uśmiechnąć. Człowiek umiera, wdowa pogrążona jest w żałobie, a gdzieś obok ktoś najwyraźniej prowadzi cichą kampanię wyborczą pod hasłem: „Gdyby jednak potrzebowała Pani kogoś do towarzystwa…”.

Nie każdy oczywiście robi to świadomie. Czasem może nawet sam nie wie, co właściwie komunikuje. Ale żałoba ma tę niezręczną właściwość, że odbiera człowiekowi cierpliwość do rozszyfrowywania cudzych intencji. Zwłaszcza cudzych intencji podanych w kieliszku.